top of page

Depremde anne veya babasını kaybeden çocuklara ölüm haberini vermek...

İnsan bağlamından koparılarak anlaşılamaz.

Çocuğa anne veya babasının ölüm haberini vermekle ilgili psikolojide bazı genel prensiplerimiz var. Bu haber her durumda çok acı ve ağırdır. Ama günlük hayatta bu zor haberi vermek ile çok yıkıcı bir depremde hemen her şeyini kaybetmiş çocuğa anne veya babanın ölüm haberini vermek de aynı değil. Çocuk memleketinden uzakta bir yere, kuruma gönderilmiş de olabilir. Kendisi gibi deprem felaketi yaşamış, travmatize durumda olan diğer çocuklarla olabilir. Hem geniş hem o anki bağlamı (ve duygusal bağlamı) göz önünde bulundurmamız önemli.

Her uygulamada kendi muhakememizi elden bırakmayalım. Genel prensipleri kılavuz olarak alıyoruz. (Ama inancımız da bu konuda resmin içindedir.) Her durumda ocuğa bakmayı, dikkatimizi çocuğa vermeyi ve şefkati elden bırakmıyoruz. Dürüst olmak güven için çok önemli. Özenli olmak da. Fiziksel ve duygusal olarak yanında olmak, yalnız hissettirmemek de öyle…

Çok hassas bir konu, üzerine düşünmek, konuşmak veya yazmakta zorluk çektiğimiz bir konu. Psikolojik etkisi büyük, sosyal olarak ağır bir deprem yaşadık. İyileşme sürecinde hepimize çok kolaylıklar diliyorum.


1

Psikoloji insanı her zaman bağlamı içinde ele alır.

Bağlamı göz ardı ederek insanı anlayamaz ve doğru davranamayız.


2

Unutmayalım, depremde anne babasını kaybeden çocuk,

sadece anne babasını kaybetmedi, yaşadığı şehir yıkıldı.

başka pek çok şeyi (belki evini, mahallesini, eşyalarını)

başka tanıdıklarını da kaybetti.

Hala etkisini hissediyor olduğu büyük bir deprem felaketi yaşadı.

Etrafındaki insanların da hemen hepsi travmatize durumda.

Geleceğe dair de pek çok belirsizlik var.

 

3

Depremde anne veya babasını

(birincil bakım verenini) kaybeden çocuğa

ölüm haberini bu bağlamda veriyoruz.


4

Anne babasının ölmesi çocuğun en büyük korkusudur.

Çocuk ölümün ne olduğunu anlamakta güçlük çekse de

ölüm doğal olsa da

vereceğimiz bilginin çocuğun başına gelmesinden

en çok korktuğu şey olduğunu aklımızda tutmalıyız.

 

5

Genel kural:

Çocuğa bu acı verici ölüm haberini mümkünse yaşayan ebeveynin,

yoksa çok iyi tanıdığı başka bir yakınının vermesini öneriyoruz.

 

Çocuğun bu haberi bir uzmandan veya görevliden almasını tercih etmiyoruz.

Ama deprem koşullarında çocuk yalnızsa, bir yakını yoksa, haberi verecek uzmanın

çocuğun nispeten daha iyi tanıdığı, biraz zaman geçirdiği bir uzman olmasında yarar var.

 

6

Ölümü anlatırken annen/baban uzakta bir yere gitti, başka bir dünyada artık demek, çocuğun gidenin tekrar dönmeyeceğini düşünerek büyük bir ayrılma korkusu geliştirmesine sebep olabilir. Çocuk, yanındakilerin bir yere gitmesini tolere edemez hale gelebilir.

Çocuğun ölümün bir yere gitmek olmadığını bilmesi gerekir.

Benzer şekilde; annen/baban artık gökyüzünde ve seni oradan izliyor demek de iyi olmayabilir.

 

7

Çocuğun konuşmak veya duymak isteyip istemediğine bakmak, sözel olmayan işaretlere (gözünü kaçırmak, dinlemiyor gibi yapmak, uzak durmak) gerekir.

Ölümle ilgili konuşmak gerekirse ölümü ölüm olarak anlatmak lazım. Gereksiz detay vermemek önemli. Yaşama durumumun tam tersi. Beynin ve kalbin çalışmaması. Bazen vücut büyük darbe aldığı için kabin ve beynin çalışmaması.

 

8

Genel kural:

Çocuğa ölüm haberini güvende hissedeceği bir yerde vermek gerekir.

Mevcut koşullarda bu zor olsa da yere ve zamana dikkat etmek, mümkün olduğu kadar güvenli hissetmesi için özen göstermek gerekir.

Bu bazen çocuğa ek bilgiler verme yoluyla da sağlanabilir. Hayatta olan yakınları var ve onu yalnız bırakmayacaklar, gibi.


9

Ölüm haberini güvenli yerde güvenli kişinin vermesi ve çocuğa yalan söylenmemesi esastır.

Ama bu, çocuğa bu koşulların sağlandığı ilk anda ölüm haberinin verileceği anlamına gelmez.


10

Her çocuğun durumu ayrı olacaktır.

Çocuk yalnızsa, hayatta olan bir yakını bulunduktan sonra ölüm haberi verilebilir.

Çocuğun bir sağlık sorunu varsa, ameliyat olacaksa, ameliyattan sonra ölüm haberi verilebilir. Ama bu sürede çocuğa yalan söylememek, gerçek olmayan bir umut beslemesine sebep olmamak gerekir. Dürüstlük güveni tekrar oluşturmak için şart.

 

11

Haberi verenin cümleleri sakince kuracak durumda olması iyi olur.

Sonrasında çocuğun yanında biraz kalabilecek durumda olmak, çocuğa sarılmak gerekir.

(Ağlama, üzülme, kesinlikle denmez.)

Çocuğun haberi verenin de üzgün olduğunu veya ağladığını görmesinde mahsur yok.

 

Yas doğaldır. İyileşme zaman ister. Ama çocukta kendine veya başkasına zarar verme davranışları varsa, ağlaması dinmiyor, uyuyamıyor, yemek yiyemiyorsa, kendi kendine konuşma vb. davranışlar varsa bir çocuk psikoloğu veya psikiyatristinden destek almak gerekir.


Gelişimsel Psikoloji ve Gelişimsel Psikopatoloji Uzmanı

Prof. Dr. Ayşe Bilge Selçuk

Comments


bottom of page